رأی خلاصه جریان پرونده

پیرو گزارش‌های قبلی مندرج در پرونده‌های شماره 179-910 و مطرح در این شعبه بین ادارۀ اوقاف و امور خیریه شهرستان پ. و ا. دادخواستی به طرفیت ادارۀ آموزش و پرورش ن. به خواستۀ صدور حکم به اثبات وقفیت یک قطعه زمین مدرسه مخروبه واقع در روستای ه. منضم به تصویر استشهادیه و استعلام ثبتی به دادگستری شهرستان پ. تقدیم و مضموناً اظهار داشته زمین مورد ادعا در روستای ه. در نزد تمامی مردم منطقه از قدیم‌الایام به عنوان موقوفه مشهور بوده، و در دفتر توزیع اظهارنامه ادارۀ ثبت اسناد و املاک در سال 1342 به موقوفه بودن زمین مزبور اذعان شده است و مطابق فتوای مراجع عظام به ویژه حضرت امام در تحریرالوسیله شیاع محلی دلیل بر وقفیت است و نیازی به اعلام کتبی ندارد. لهذا ملک مزبور موقوفه مسجد ه. می‌باشد و استدعای صدور حکم اثبات وقفیت ملک مزبور را دارد. پس از تبادل لوایح جلسۀ دادگاه در تاریخ ۱۳۹0/10/17 با حضور نمایندۀ طرفین دعوی تشکیل گردیده و نمایندۀ خواهان خواسته را به شرح دادخواست تقدیمی عنوان کرده و نمایندۀ خوانده لایحه‌ای بدین مضمون در دفاع ارائه کرده است که طبق آئیننامه چگونگی رفع اختلاف بین دستگاه‌های اجرایی موضوع مصوبه شماره 212767/ت مورخ ۱۳۸6/12/27 کمیسیون اصل 28 در صلاحیت مراجع قضایی نمی‌باشد دیگر اینکه به دعوی طرح شده سابقاً بین خواهان و خوانده رسیدگی شده و مطابق دادنامۀ شماره 8909978325400601 صادره از شعبۀ 14 دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه حکم بر بطلان دعوی بدوی مطروحه به صورت قطعی صادر گردیده است (دعوی خواهان به خواسته ابطال سند مالکیت عرصه ساختمان مدرسه مخروبه روستای ه. بخش ن. بوده که طبق دادنامۀ شماره 1/192-۱۳۸8/6/31 صادره از شعبه اول دادگاه حقوقی پ. حکم به ابطال سند رسمی مدرسه مذکور صادر گردیده بود لکن در مرحلۀ تجدیدنظر به شرح فوق حکم به بطلان دعوی صادر شده) و مدرکی دال بر وقفیت رقبۀ متنازع‌فیه از طرف خواهان ارائه نگردید. واقف مشخصی معرفی شده موقوف‌علیهم معلوم نیستند، و اینکه قبض و اقباض صورت گرفته مشخص نیست صرف ادعا کافی نیست. و همانگونه که در ابتدای رای صادره از شعبۀ چهاردهم دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه به آن اشاره رفته هیچ وقف نامه‌ای ارائه نگردیده و آنچه در دفتر توزیع اظهارنامه ادارۀ ثبت محل نیز درج شده خلاف مقررات است ادارۀ ثبت بدون تقدیم اظهارنامه مطابق مواد 21 و 22 و 23 آئین‌نامه قانون ثبت املاک نمی‌توانسته و نمی‌بایست در دفتر توزیع اظهارنامه چیزی از وقف درج می‌کرد و این قسمت از دفتر مذکور مطابق مقررات تنظیم نشد و قابل استناد نبوده و ارزش قانونی ندارد لذا تقاضای صدور رای بر رد دعوی خواهان را نموده است دادگاه حدود اربعه پلاک ... فرعی از ... اصلی ه. و پلاک ثبتی ... فرعی از ... اصلی ه. را که خوانده در دفاع بیان داشته و در پرونده قبلی طرفین هم قید شده از ادارۀ ثبت استعلام نموده و متذکر شده معلوم شود آیا این پلاک یکی است یا خیر. در پاسخ ادارۀ ثبت اسناد و املاک شهرستان پ. اعلام کرده با مراجعه به دفتر توزیع اظهارنامه یک باب مدرسه به شماره پلاک ... فرعی از ... اصلی واقع در بخش ... کرمانشاه در سال 1342 به نام وقف عمومی معرفی گردیده که تاکنون به ثبت نرسیده و مجهول‌المالک می‌باشد و در ادامۀ مشخصات و حدود اربعه پلاک ... فرعی از... اصلی را اعلام کرده و افزوده به دلیل اینکه پلاک ... فرعی مجهول‌المالک است و فاقد حد می‌باشد برابر حدودات اربعه پلاک ... فرعی به راه عمومی و کوچه تعریف گردیده است. سپس دادگاه جهت مشخص شدن قضیه قرار ارجاع امر به کارشناسی صادر کرده و پس از تشکیل جلسه موضوع را به نمایندۀ خواهان و کارشناس تفهیم نموده و مقرر کرده بنا به درخواست کارشناس احد از کارشناسان ادارۀ ثبت اسناد او را همراهی نماید. موضوع به ادارۀ ثبت اسناد منعکس شده، کارشناس منتخب پس از مطالعه اسناد و شواهد ارائه شده و بررسی سوابق ثبتی پلاک‌های ... فرعی و ... فرعی هر دو از ... اصلی و بازدید از محل به اتفاق نماینده ادارۀ اوقاف و نماینده ادارۀ ثبت اسناد و املاک پ. و انجام نقشه‌برداری اعلام نموده یک باب مدرسه به شماره ... فرعی از ... اصلی ه. واقع در بخش ... کرمانشاه در سال 1342 به نام وقف عمومی معرفی گردیده آثار اعیانی مخروبه مدرسه در محل موجود است و با مطابقت پلاک‌های ثبتی پس و پیش پلاک ... مزبور به طور قطع می‌توان گفت ملک مورد دعوی پلاک ... فرعی از ... اصلی ه. است. برابر سوابق در پرونده ثبتی سند مالکیت شش دانگ یک باب مدرسه به مساحت 469/70 متر مربع پلاک ... فرعی از ... اصلی ه. در سال 1379 در اجرای مقررات مادۀ 147 قانون اصلاحی ثبت به نام ادارۀ آموزش و پرورش ن. صادر و تسلیم گردیده که در راستای ثبت پلاک مذکور واخواهی به اصل و حدود نداشته است و در نتیجه اعلام کرده به طور قطع می‌توان گفت هر دو پلاک ثبتی مذکور یکی است از طرف نمایندۀ خصوصی ادارۀ کل آموزش و پرورش استان به نظریۀ مذکور اعتراض شده قرار ارجاع امر به هیأت سه نفره کارشناسی صادر و ابلاغ گردیده در جلسۀ مورخ ۱۳۹1/10/25 با حضور نمایندگان طرفین و دو نفر از کارشناسان منتخب موضوع کارشناسی به کارشناسان تفهیم گردیده و آنان در نظریه مورخ 1391/11/14 با پیاده کردن حدود پلاک ... ضمن اعلام اختلاف جزئی که علت آن تغییراتی است که بعداً در محل داده شده مطابقت هر دو پلاک ... و... فرعی از ... اصلی ه. را تأیید کرده‌اند نظریۀ کارشناسی به طرفین دعوی ابلاغ شده و مورد اعتراض ادارۀ خوانده واقع و امر به هیأت کارشناسی 5 نفره ارجاع گردیده است هیأت مذکور نیز پس از بررسی و ذکر سوابق هر دو پلاک ... و ... فرعی از ... اصلی نتیجتاً اعلام کرده محل هر دو پلاک مذکور یک مکان می‌باشد و حدود آن‌ها نیز یکی است و ملک متنازع‌فیه همان پلاک موقوفه ... فرعی از ... اصلی است که مجدداً جهت آن تحت پلاک ... فرعی از ... اصلی نیز سند مالکیت به نام آموزش و پرورش صادر و تسلیم گردیده است. در تاریخ ۱۳۹2/5/22 دادگاه با اعلام ختم دادرسی با استدلال به اینکه صلاحیت محاکم دادگستری در رسیدگی به دعاوی عام است و آئین نامه نمی‌تواند برخلاف قانون این صلاحیت را تخصیص بزند و موضوع دعوی مطرح شده قبلی بین طرفین با دعوای حاضر متفاوت است لذا موضوع اعتبار امر مختومه ندارد و با توجه به ثبت ملک در دفتر اظهارنامه به عنوان وقف که ظهور در شیاع محلی وقف بودن ملک دارد و نیز استشهادیه‌های ارائه شده از سوی خواهان به تأیید امام جمعه پ. و هیأت امنای چندین مسجد رسیده خواسته خواهان را وارد تشخیص و مستنداً به ماده 198 قانون آئین دادرسی مدنی و مسأله 92 کتاب وقف تحریرالوسیله حکم به اثبات وقفیت ملک متنازع‌فیه صادر می‌کند. رای صادره پس از ابلاغ مورد اعتراض ادارۀ خوانده واقع شده پرونده به شعبۀ 14 دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه ارجاع گردیده و شعبۀ مذکور پس از بررسی اوراق پرونده و لوایح طرفین ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه شماره 0970-920 مضموناً اعلام کرده دادنامۀ تجدیدنظرخواسته را منطبق بر موازین قانونی و شرعی صادر نشده و قابل تأیید به نظر نمی‌رسد زیرا هیچ دلیلی و مدرکی راجع به وقف مورد ادعا که متضمن وجود شخص خاصی به عنوان واقف و شخص یا اشخاص معینی به عنوان موقوف‌علیهم و قبول آنان باشد ارائه نشده و تجدیدنظرخواه صرفاً به مندرجات دفتر ثبت اظهارنامه ادارۀ ثبت محل استناد کرده بدون اینکه هیچ اظهار نامه‌ای در اجرای مقررات مواد 21و22و23 آئین نامه قانون ثبت املاک تقدیم شده است فلذا این اقدام هیچ اثر قانونی ندارد و دادگاه بدوی هیچ التفاتی به آن نداشته و به صرف قید مطلب «محل مورد نظر وقف عمومی است» در دفتر اظهارنامه اداره ثبت که به روشنی خلاف موازین قانونی قید شده و شیاع محلی راجع به وقفیت محل مورد اختلاف با استناد به مسأله 92 کتاب تحریرالوسیله حکم به وقفیت صادر کرده که درست نیست و پرواضح است که بدواً باید وقفی وجود داشته باشد تا حاکم دادگاه در مقام دادرسی دنبال اثبات آن برود بنا به مراتب دادنامه تجدیدنظرخواسته را خلاف موازین قانونی و شرعی تشخیص و مستنداً به ماده 385 قانون آئین دادرسی مدنی و مواد 55و56 به بعد قانون مدنی ضمن نقض دادنامه تجدیدنظرخواسته حکم به بطلان دعوی اداره اوقاف صادر می‌نماید. ادارۀ کل اوقاف و امور خیریه استان کرمانشاه، از دادنامۀ مذکور فرجام‌خواهی نموده و مضموناً اظهار داشته ملک مورد نزاع در سال 1342 به عنوان وقف ثبت شده در حالیکه ادارۀ فرجام‌خوانده در سال 1379 در راستای مواد 147 و148 قانون ثبت اقدام به اخذ سند نموده و استشهادیه‌های محلی که از ادله اثبات دعواست و همگی شهود از روی قطع و یقین و متحداً گواهی کرده‌اند حاکی از وقفی بودن زمین مذکور است و در تحریرالوسیله عنوان شده که شیاع محلی دلیل وقفیت می‌باشد و نیاز به اعلام کتبی نیست لذا تقاضای نقض دادنامه را دارد پرونده پس از وصول دیوان عالی کشور به این شعبه ارجاع گردید، و هیأت شعبه طی دادنامه شمارۀ 0378-930 با استدلال مضموناً به اینکه مندرجات دفتر توزیع اظهارنامه، اظهارات مجاورین ملک و اهالی محل قرینه و اماره‌ای بر وقفیت است لذا ضروری است دادگاه با تحقیق از معمرین در امکان و از معمرین قراء همجوار در شناسایی واقف و اینکه چنین شخصی وجود داشته و از درآمد ملک در نگهداری و تعمیر و اداره مسجد قریه هزینه شده یا خیر؟ موقوف‌علیه مشخص است و نظریۀ کارشناسی نیز پلاک را همان پلاکی دانسته که در دفتر توزیع اظهارنامه به عنوان وقف ذکر شده و پس از انجام تحقیقات ضروری دیگر به مقتضای مطالب و دلایل محصله اتخاذ تصمیم نماید، پس از وصول پرونده به شعبۀ 14 دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه شعبۀ مذکور در تصمیم متخذه در تاریخ ۱۳۹3/7/14 مقرر کرده گرچه علی‌الاصول بار اثبات ادعا و ارائه دلیل بر عهدۀ مدعی یعنی ادارۀ اوقاف است که غیر از دفتر ثبت اظهارنامه چیزی ارائه نداده لکن جهت اجرای درخواست دیوان عالی کشور قرار تحقیقات محلی صادر و اجرای آن را به لحاظ محل وقوع ملک متنازع‌فیه به دادگاه پ. محول می‌نماید. در تاریخ ۱۳۹3/8/10 رئیس دادگاه به همراه نمایندگان طرفین دعوی به روستای ه. به علت اجرای قرار معاینه و تحقیق محلی مراجعه و در تحقیق از اهالی محل آقای ش. ن. اظهار داشته ملک مورد اختلاف مسجد بوده که قبلاً ویرانه‌ای بود آموزش و پرورش جهت احداث مدرسه درخواست زمین کرد با توجه به اینکه ملک مخروبه بوده و هیچ استفاده‌ای نداشت هیأت امناء وقت و اهالی آن را به آموزش و پرورش اهدا کردند. آقای ا. ش. نیز تأیید کرده عرصه مورد اختلاف متعلق به م. بوده که به آموزش و پرورش واگذار شده است آقای ف. ا. نیز بیان کرده عرصه زمین قبلاً متعلق به مسجد و موقوفه ایشان بوده بعداً اهدا شده آقای ع. ش. نیز تأیید کرده سالیان پیش زمین متعلق به م. بوده، بعد آن را به ادارۀ اوقاف دادند و بعد اوقاف تحویل آموزش و پرورش داد پس از ارسال نتیجۀ تحقیقات محلی شعبۀ 14 دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه با اصدار دادنامه شماره 0725-930 با استدلال مضموناً به اینکه علیرغم صدور قرار تحقیق و اجرای آن توسط خود دادگاه بدوی دلیل و بینه قابل اتکایی راجع به اثبات وقفیت به خصوص مشخص شدن هویت واقف و شرایط شرعی و قانونی دیگر لازم به دست نیامده و نتیجه تحقیقات محلی از چند نفر مطلع مثبت قضیه به نظر نمی‌رسد مستنداً به مواد 348و358 آئین دادرسی مدنی دادنامه تجدیدنظرخواسته را نقض و حکم به بطلان دعوی بدوی صادر می‌کند. دادنامۀ مذکور پس از ابلاغ، توسط مدیر کل اوقاف و امور خیریه استان کرمانشاه مورد فرجام‌خواهی قرار گرفته و در لایحۀ تقدیمی مضموناً بیان داشته. ملک مورد نزاع در سال 1342 به عنوان وقف ثبت شد. در حالیکه فرجام‌خوانده در سال 1379 در راستای مواد 147 و 148 قانون ثبت اقدام به اخذ سند کرده در حالیکه مطابق مواد 22 و 24 همان قانون مالک کسی است که ملک به نام او ثبت شده است و کارشناسان تطابق پلاک ... فرعی از ... اصلی را با پلاکی که آموزش و پرورش بدون اذن مالک به نام خود ثبت کرده تأیید کرده‌اند و استشهادیه‌های محلی که مطابق قانون از ادّلۀ اثبات دعواست از هرگونه تعرض مصون مانده و همگی شهود گواهی داده‌اند که ملک مورد نزاع به نام و عنوان اوقافی معروف است و طبق نظریۀ امام جمعه(ره) شیاع محلی دلیل وقفیت است و نیاز به اعلام کتبی در تحقیقات محلی از معمرین و مطلعین که بنا به ارجاع قضات محترم دیوان عالی کشور به عمل آمده گواهان اوقافی بودن آن را تأیید کرده‌اند. لکن دادگاه تجدیدنظر بدون درنظرگرفتن ادله و مستندات قانونی نظیر تقدم ثبت و اجرای ثبت به اثبات وقف و گواهی صادقانه مؤمنین به وجود وقف (اعم از وقف معاطاتی یا واقف معلوم) اقدام به نقض دادنامۀ اولیه نموده لذا با توجه به مدارک موجود در پرونده از جمله گواهی امام جمعه پ. تقاضای نقض دادنامه فرجام‌خواسته را دارد پرونده پس از وصول به دیوان عالی کشور به این شعبه ارجاع گردیده است. هیئت شعبه چنین رأی داده است: «رأی» نظر به اینکه اولاً حسب مندرجات دفتر توزیع اظهارنامه ملک متنازع‌فیه تحت عنوان وقف معرفی شده است (هر چند مراحل بعدی روال ثبت طی نشده است) و ثانیاً نتایج حاصل از اجرا قرارهای تحقیق و معاینه محل و مؤدای گواهی معمرین محلی یعنی شیاع محلی دلالت بر وقف بودن سابق ملک به عنوان مسجد محل دارد و ثالثاً اظهارنظر اتفاقی کلیه کارشناسان مبنی بر انطباق ملک پلاک ثبتی شمارۀ ... فرعی از ... اصلی با پلاک ثبتی شمارۀ ... فرعی از ... اصلی که به عنوان وقف مطرح است نیز حاکی است لذا اقدام اداره آموزش و پرورش که در اجرای مقررات مادۀ 147 اصلاحی قانون ثبت اسناد و املاک سند مالکیت آن را اخذ نموده است منافی با دلایل ثابت و متقن در فوق می‌باشد و رای فرجام‌خواسته دادنامۀ شماره 0725-930 با توجه به عدم انطباق با پرونده و محتویات آن و دلایل ابرازی مخدوش تشخیص و به استناد بندهای 2و3 مادۀ 371 قانون آئین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی نقض می‌گردد و مطابق بند ج مادۀ 401 همان قانون رسیدگی مجدد به شعبه هم‌عرض محول می‌شود. پرونده پس از اعاده به شعبۀ 18 دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه ارجاع گردیده و آن شعبه با عنایت به سوابق ثبت در دفتر توزیع اظهارنامه زمین متنازع‌فیه که به نام وقف عمومی معرفی شده است که اماره و قرینه‌ای بر وقفیت آن است و این وقف در دفتر توزیع اظهارنامه یقیناً بر مبنای اعلام و شیاع محلی صورت گرفته اگرچه رعایت مقررات ثبتی در خصوص ثبت آن و واقف آن صورت نگرفته ولی عدم رعایت این مقررات نمی‌تواند موجب بطلان وقفیت باشد و از طرفی ممکن است ملک از اماکن مشاعی مالکین روستا بوده و آن را شفاهاً وقف مسجد نموده باشند کما اینکه مدارک ارائه شده از طرف اوقاف و گواهی گواهان در تحقیق و معاینه محل دلالت بر این امر دارد و استشهادیه اهالی محل و هیأت امناء مسجد منطقه و ائمه جمعه و جماعات مساجد که دلالت بر وقفیت محل به عنوان مسجد دارد و توجهاً به استدلال شعبۀ اول دیوان عالی کشور تجدیدنظرخواهی ادارۀ کل آموزش و پرورش استان کرمانشاه را نسبت به دادنامۀ 300397 مورخ ۱۳۹2/6/6 صادره از شعبۀ اول دادگاه عمومی پ. را که بر وقفیت ملک پلاک موصوف صادر گردید وارد و موجه ندانسته و با رد تجدیدنظرخواهی به استناد مادۀ 358 قانون آئین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی دادنامۀ تجدیدنظرخواسته را عیناً ابرام نموده است پس از ابلاغ رای به طرفین پرونده دادنامۀ صادره به شماره 0261-940 مورد فرجام‌خواهی ادارۀ کل آموزش و پرورش استان کرمانشاه واقع شده و عمدتاً دفاعیات قبلی در لایحۀ تقدیمی تکرار گردیده که هنگام شور عندالاقتضاء قرائت خواهد شد فرجام‌خوانده نیز لایحه‌ای تقدیم نموده که مفاد آن تکرار مطالب قبلی است پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع گردیده است. هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای حسین اکبری عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی می‌دهد:

رأی شعبه دیوان عالی کشور

با مداقه در محتویات پرونده ملاحظه می‌گردد دادنامۀ فرجام‌خواسته به شماره 0261-940 صادره از شعبۀ 18 دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه موافق اسناد و مدارک و امارات و قرائن موجود در پرونده و با رعایت موازین و مقررات قانونی اصدار یافته و فرجام‌خواهی ادارۀ کل آموزش و پرورش استان کرمانشاه به گونه‌ای نیست که موجب تزلزل ارکان دادنامۀ فرجام‌خواسته شود بنابراین دادنامۀ مذکور مصون از هرگونه خدشه تشخیص و به موجب مادۀ 370 قانون آئین دارسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی ابرام می‌شود و مقرر می‌دارد پرونده به مرجع مربوطه اعاده گردد.
عضو معاون و عضو معاون شعبه اول دیوان عالی کشور
حسین اکبری - عنایت حیاتی