رأی خلاصه جریان پرونده

به حکایت دادنامه شماره 300079-1392/09/06 صادرشده از شعبه 1064 دادگاه عمومی ...، متقاضی اعاده دادرسی به اتهام مشارکت در تحصیل مال نامشروع به مبلغ سی میلیارد تومان و اقدام به پول‌شویی همراه 8 تن دیگر تحت تعقیب دادسرای ناحیه 22 ... قرار گرفته و به دلیل تراکنش غیرمعقول و نامتعارف در حساب‌های بانکی فردی به نام ع. و تعلق وجوه به آقای ح. که با منشأ نامعلوم همراه بوده است و با توجه به سایر ادله مذکور در متن دادنامه و اعلام‌جرم از سوی مأموران وزارت اطلاعات و توضیحات مفصل دادگاه در خصوص افعال ارتکابی متهم مندرج در صفحات 40 تا 71 دادنامه، سرانجام دادگاه بزه­کاری وی را محرز تشخیص داده و به استناد ماده 2 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری به ردّ وجوه نامشروع و پرداخت 60 میلیارد تومان جزای نقدی به نفع صندوق دولت محکوم شده است. متهم به‌علاوه از 2 سال فعالیت تجاری و به 2 سال اقامت اجباری در ... نیز محکوم می‌شود. شعبه 68 دادگاه تجدیدنظر استان ... به‌موجب دادنامه 300001-1393/01/26 رأی محکمه بدوی را با اصلاحاتی در مجازات تکمیلی عیناً تأیید کرده است.
محکومٌ­علیه با تقدیم لایحه‌ای به دیوان عالی کشور که در 18 صفحه تنظیم شده است، از دادنامه قطعی موصوف درخواست اعاده دادرسی کرده و خلاصتاً توضیح داده است که: اولاً جرمی که به‌عنوان منشاء پول‌شویی عنوان شده است در تاریخ 1390/03/10 به‌موجب حکم دادگاه تحقق پیدا کرده است، درنتیجه تا قبل از آن اصل بر مشروعیت اعمال و افعال بوده است. ثانیاً مجرم اصلی پرونده کلاهبرداری به 27 میلیارد تومان محکوم شده است و وی به 30 میلیارد، یعنی 3 میلیارد تومان بیش از جرم منشأ. ثالثاً به‌موجب دادنامه، سایر متهمان هم مورد مصادره همان اموال قرار گرفته‌اند یعنی یک مال را از دو نفر گرفته‌اند. رابعاً فعل واحد را دارای 2 عنوان گرفته‌اند و برای هر دو مجازات تعیین کرده‌اند. خامساً عمل منتسب مشمول مرور زمان شده است. سادساً ردّ مال در جرم پول‌شویی مصداقی ندارد. سابعاً از واقعیت قضایا عالم و آگاه نبوده‌ام و دلایل دیگری نیز به‌عنوان موجبات اعاده دادرسی در لایحه خود ذکر کرده است که مجموع اوراق لایحه در هنگام شور قرائت خواهد شد.
در تاریخ شانزدهم اسفندماه سال 1393 پرونده محاکماتی که به کلاسه 930009 اجرایی ثبت شده است، از سوی دادیاری شعبه اول اجرای احکام کیفری دادسرای امور اقتصادی ... واصل شده و تحت نظر است.
لازم به توضیح است که پرونده در 33 جلد و در داخل 8 کارتن مقوایی جای گرفته و بالغ بر 7000 صفحه است.
اینک موارد مرتبط با درخواست متقاضی اعاده دادرسی ح. را بررسی و بازتاب می‌دهد و پیش از آن قابل یادآوری است که مکاتبات فی‌مابین دفتر شعبه و مراجع محاکماتی حدود 4 ماه به درازا کشیده است.
پرونده با گزارشی آغاز شده است که اداره کل پیگیری امور کیفری مفاسد کلان اقتصادی ... به دادسرای ناحیه 22 ... فرستاده است.
در این نامه 13 صفحه‌ای اعلام شده است که در پی کسب اطلاعاتی مبنی بر گردش مالی نامتعارف حساب‌های بانکی فردی به نام الف.، تحقیقاتی در مورد تراکنش‌های حساب‌های بانکی وی انجام گرفته و حکایت دارد که نقل‌وانتقال‌ها با سوابق شغلی/ تجاری وی سازگار نیست و به ظن قوی عملیات پول‌شویی از این طریق صورت گرفته است. سپس اضافه شده است که وجوه مورد اشاره به فردی به نام ح. تعلق دارد که به‌صورت سکه و اسکناس – ریالی و ارزی – به ... منتقل و در اختیار الف. قرار گرفته. در این نامه به چند نکته هم اشاره شده است:
الف- مبالغ در ... مخفی شده و توسط برادر ح. از سه چهار سال قبل نگه‌داری و اداره می‌شده و به‌مرور زمان به ... فرستاده‌شده و توسط الف. و ح. هزینه می‌شده است.
ب- نام­بردگان نیز وجوه و اموال را به نام دیگران انجام می‌دهند.
ج- بخشی هم به ترکیه و یونان حواله شده است.
د- ح. علی‌رغم نداشتن سابقه تجاری در طول 3-4 سال 200 میلیارد تومان ملک خریداری کرده است.
هـ - اشخاصی به نام‌های ش.، خ.، ن.، الف. و م. از مرتبطان این قضیه‌اند.
در گزارش به اسامی چند تن از متهمان اشاره شده و به املاکی پرداخته‌اند که شناسایی شده است؛ ازجمله 20 واحد تجاری و 24 مورد املاک مختلف دیگر. در این گزارش ممنوع‌الخروج شدن و بازداشت متهمان نیز درخواست شده است.
در مجلد دوم پرونده از متهم ح. تحقیق شده و او مراتب را انکار کرده است. سپس از منزل وی بازرسی شده (1388/02/19) و برای وی قرار وثیقه 50 میلیارد تومانی صادر شده است.
در مجلد سوم پرونده ( صفحه 598 - 606) گزارش اطلاعات از ارتباط متهم با پرونده کلاهبرداری معروف به ... گزارشی آمده است و سپس در نامه مورخ 1389/01/31 اداره کل پیگیری امور کیفری اطلاعات اعلام شده است که با اعزام کارشناسی به ... و برابر تحقیقات انجام‌شده مشخص گردیده که یکی از رابطان متهم با سرکرده گروه ... ا یعنی ع. شخصی است به نام ی. که با تحقیق از او و م. و ع. و ح.م. و دیگران، قرائن و شواهدی بر ارتباط متهمان پرونده با ح. را ثابت می‌کند. سپس درج 6 پرونده طی صفحات 1436 به بعد ارتباط متهم با خطوطی در خارج کشور گزارش شده و در گزارش مورخ 1389/04/14همان منبع گفته شده است که بالغ بر 500 میلیارد تومان گروه ... از مردم در قالب پرداخت سود گرفته شده و واگذاری خودرو به آنان با همکاری ح. و بنگاه او در ... صورت گرفته و به‌تدریج به ... منتقل می‌شده است.
در صفحات 1501 تا 1508 و در تاریخ 1389/05/04 مجدداً از متهم تحقیقاتی به‌عمل‌آمده و در مورد هم‌دستان او مانند ب.، ش.، ع. سؤالاتی به‌عمل‌آمده و در خصوص املاک خریداری‌شده در جاهای مختلف از او پرسش‌هایی به‌عمل‌آمده و نقش برادرانش را در جریان پول‌شویی مورد سؤال قرار داده‌اند.
در جلد 7 پرونده در تحقیقاتی از م. او گفته است که پول‌ها را از ... به ... منتقل کرده و با متهم در ارتباط بوده است(در صفحه 2168 - 2175) و درج 8 گزارشی از اموال متهم طی نامه مورخ 1389/09/13منبع اطلاعاتی درج شده است. در همین جلد 8 تحقیقاتی از برخی متهمان پرونده ا مانند ز.، ک. و س. دیده می‌شود و در تحقیق مجدد در جلد 9 از ز. (در صفحه 2321 - 2362 ) گفته شده است که کل مبلغ گرفته شده از مردم در پرونده معروف به ... 5 میلیارد تومان بوده و آن‌هم به ح.س. داده شده است و در مورد ج. گفته است که فقط می‌داند که وی بنگاه اتومبیل دارد.
در صفحات 2638 تا 2642 پرونده جلد 10 از متهم ح. مجدداً تحقیق شده و او گفته است: ب. شخصی که 30 میلیارد تومان را قبلاً داده بود پس از یک سال و نیم با ما تماس گرفت و گفت این وجه که به شما دادم متعلق به شخصی به نام ع. است و مبلغ نزد شما باشد چون فعلاً احتیاجی به آن ندارد و سپس افزوده است که وقتی فهمیدم پول مال مردم است در حفظ آن تا حد ممکن تلاش کردم.(تاریخ اظهارات 1389/10/25 است).
در تاریخ 1390/02/28 در اداره آگاهی مواجهه‌ای بین متهم و ع. صورت گرفته که در صفحات 3892 تا 3908 بازتاب یافته و روشنگر برخی روابط بین متهمان پرونده است.
اعترافات آقای ف. که در صفحات 4047 تا 4087 پرونده ضمن گزارش منابع تحقیقاتی در جلد 15 پرونده آمده است بخشی از اعترافات آقای ح. را هم دربردارد و نیز متضمن اعتراف‌های دیگران در مورد ح. است. ف. ضمن توضیح آشنایی خود با ع. گفته است که 4 گونی تراول‌چک آقای ع. به تهران آورده و گفته است من با ج. کار می‌کنم و قرار است این پول‌ها را او ببرد و کار کند و این پول‌ها را در یک خانه در خیابان ... گذاشتیم. ع. آقای ح. را گردن و کمر و حامی خود معرفی می‌کرد(صفحه 4192).
در جلد 16 پرونده تحقیقاتی از الف.ق. همسر ع. به‌عمل‌آمده و در جلد 17 که مواجهه حضوری بین ف. و ج. و الف. صورت گرفته است، ح. اعترافات ف. را با عقل سازگار ندیده است.
در جلد 18 پرونده مجدداً از متهمان پرونده ح.، م.، و م.ج.، الف.، ک.، ع.، ف.، الف.ن.، الف.الف. و ح. تحقیق به‌عمل‌آمده و به آنان تفهیم اتهام شده است و نیز به ح. تفهیم شده است که شما متهم به تحصیل مال نامشروع (مال ناشی از کلاهبرداری) از شخصی به نام ع. و پول‌شویی به شرح محتوای پرونده هستید و او اتهام را نپذیرفته و اعتراف و اظهارات خود را ناشی از تهدید و فشار دانسته است.
در جلد 20 پرونده قرار مجرمیت متهمان از سوی بازپرسی شعبه 3 ناحیه 22 دادسرای ... صادر شده است یعنی برای 9 نفر قرار صادر شده و در مورد 19 نفر دیگر مفتوح مانده و متعاقب آن کیفرخواست دادسرا نیز در 16 صفحه صادر گردیده و اتهام مستدعی اعاده دادرسی تحصیل مال نامشروع و پول‌شویی ذکر شده است.
پرونده امر در شعبه 1064 مطرح و جلساتی در آن شعبه تشکیل که جریان آن در مطاوی اوراق مجلدات 21 تا 23 بازتاب یافته است و در همین جلد 23 گزارش 40 صفحه‌ای دیده می‌شود که معاونت اقتصادی در مورد ح. ارائه داده است. نکته مهم در دفاع وکلای متهم این است که تحصیل مال و پول‌شویی دو جرم جداگانه نیست. لوایح وکلای متهم در مجلدات 26 و 29 منعکس‌شده و نامه‌هایی نیز از زندان فرستاده شده است که در مجلدات 31 و 32 دیده می‌شود.
دادنامه شماره 300079- 1392/09/06 در خصوص 9 نفر از متهمان صادر شده که رأی شماره 300001 – 1393/01/26 شعبه 68 دادگاه تجدیدنظر استان ... را در پی دارد که در 38 صفحه انشاء شده است.
از مندرجات آرای بدوی و تجدیدنظر برمی‌آید که کل مبلغ کلاهبرداری در پرونده معروف به ...، 47 میلیارد تومان بوده است که در دادنامه شماره 00198– 1390/03/10 شعبه 106 دادگاه جزایی ... مورد حکم قرار گرفته و در آن به رد کل مبلغ در حق مال‌باختگان حکم شده است و گفته شده است که آن پرونده بیش از یک‌صد هزار تن شاکی داشته که تعداد 504 شاکی مجال طرح شکایت یافته‌اند و شکایت 106 نفر را وارد دانسته‌اند.
رئوس مطالب و مدافعات و احکام در هنگام شور بازخوانده خواهد شد. هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش خسروی عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره 300001-1393/01/26 صادر شده از شعبه 68 دادگاه تجدیدنظر ... مشاوره نموده، چنین رأی می‌دهد:

رأی شعبه دیوان عالی کشور

در خصوص درخواست اعاده دادرسی آقای ح. نسبت به دادنامه قطعی شماره 300001 – 93/01/26 صادر شده از شعبه 68 دادگاه تجدیدنظر استان ... به شرح مضبوط در لایحه تقدیمی وی، نخست هیئت شعبه از باب تمهید مقدمه به ملاحظات زیر اشاره می‌کند:
الف- پرونده‌ای به‌عنوان کلاهبرداری در حوزه قضایی ... ابتدائاً مطرح می‌شود. متهمان این پرونده از سال‌های 1383 و 1384 افعال ارتکابی فریبنده خود را آغاز و با وعده پرداخت سودهایی با نرخ بهره بسیار چشم‌گیر به جمع‌آوری اندوخته‌های مردم اقدام می‌کنند. در این میان شخصی به نام ع. و ده‌ها هم‌دست دیگر او که در باند کلاهبرداری فعال بوده‌اند حسب شکایت‌های مردمی تحت پیگرد قرار می‌گیرند و در نهایت در سال 1390 به‌موجب دادنامه شماره 00198 – 1390/03/10 صادر شده از شعبه 106 دادگاه عمومی(جزایی) ... محکومیت می‌یابند. بر پایه این دادنامه از بین ده‌ها هزار شاکی، دادگاه شکایت برخی از آنان را وارد دانسته و چون پرداخت حدود 47 میلیارد تومان از سوی شکات را محرز تشخیص می‌دهد متهمان پرونده را به ردّ مال معادل مبالغ دریافتی از شکات(زیان‌دیدگان) و نیز به پرداخت جزای نقدی و حبس محکوم کرده است.
ب- در اواخر سال 1388 حسب گزارش منابع اطلاعاتی و پس از ملاحظه تراکنش‌های نامعقول در حساب‌های بانکی برخی افراد، عده‌ای و ازجمله متقاضی اعاده دادرسی[ح.] و برادرانش با عنوان پول‌شویی تحت تعقیب قرار می‌گیرند و ازجمله رگه‌های ارتباط بین افعال ارتکابی این گروه و جرم منشأ در پرونده کلاهبرداری ...، نظر منابع اطلاع و تحقیق را جلب می‌کند و معلوم می‌شود که با مداخله ایادی واسطه مقدار 30 میلیارد تومان از وجوه پرونده ... به ... منتقل شده است و با خرید ارز و اموال و املاک و ارسال به خارج از کشور پول‌شویی شده است.
شعبه 1064 دادگاه عمومی (جزایی) ...، پس از رسیدگی به پرونده طی دادنامه شماره 30079-1392/09/06 و توجهاً به کیفرخواست دادسرای امور اقتصادی، مجموعه افعال مرتکبان را به دو بخش قبل و بعد از حاکمیت قانون مبارزه با پول‌شویی(مصوب 1386/11/02) تقسیم کرده و افعال قبل از قانون موصوف را تحصیل مال نامشروع و افعال ارتکابی پس از بهمن 86 را به‌عنوان پول‌شویی مورد حکم قرار داده است و درنتیجه متهمان این پرونده و در رأس آنان ح. را به لحاظ ارتکاب جرم در "تحصیل مال نامشروع" به ردّ کلیه وجوه و اموال حاصله از وجوه مذکور به نفع مال‌باختگان محکوم کرده و ح. را اختصاصاً به پرداخت 60 میلیارد تومان معادل دو برابر کل مال تحصیل شده در حق دولت محکوم کرده است. در همین حال دادگاه، متهمان دیگر پرونده را از بابت تحصیل مال نامشروع تبرئه کرده است. از سویی دادگاه در مورد جرم پول‌شویی به ضبط کلیه اموال و املاک موصوف در دادنامه به‌عنوان عواید و درآمد حاصل از ارتکاب جرم به ارزش تقریبی افزون بر 140 میلیارد تومان، باز هم به نفع مال‌باختگان حکم داده است. به‌علاوه ح. را به پرداخت 22 میلیارد و 238 میلیون تومان به‌عنوان جزای نقدی و دیگران را هم به پرداخت جزای نقدی که 30 میلیارد تومان را پر می‌کند محکوم کرده و محکومیت دیگر متقاضی اعاده دادرسی، مدت 2 سال ممنوعیت از هرگونه فعالیت تجاری و اقتصادی(ممنوع‌المعامله) و 2 سال تبعید در ... ذکر شده است.
شعبه 68 دادگاه تجدیدنظر استان ت... نیز همان‌گونه که در گزارش قبلی عضو ممیز آمده است طی دادنامه شماره 300001 – 1393/01/26 با تغییر در محل اقامت اجباری و ممنوعیت فعالیت تجاری تا آنجا که به ح. مربوط است دادنامه بدوی را استوار اعلام داشته است.
ج- با عنایت به مجموع مواد حاکم بر افعال ارتکابی منسوب به متهمان یعنی مواد 1 و 2 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری و مواد 2 و 3 و 9 و تبصره‌های ذیل ماده اخیر از قانون مبارزه با پول‌شویی که مستند رأی دادگاه‌ها در جرائم کلاهبرداری، تحصیل مال نامشروع و پول‌شویی قرار گرفته است، می‌توان پذیرفت که در جرائم کلاهبرداری و تحصیل مال نامشروع ردّ اصل مال مورد تأکید قانون‌گذار واقع شده است و این در حالی است که استرداد عواید و درآمد حاصل از ارتکاب جرم پول‌شویی مثلاً یا قیمتاً در حق اشخاصی جز خزانه دولت محل تأمل تواند بود از طرفی مجموع مبالغی که دادگاه‌ها در جرائم معنونه، به رد آن در حق شکات و مال‌باختگان و زیان‌دیدگان رأی داده‌اند افزون بر 217 میلیارد تومان است.
اکنون و علی‌هذا، صرف‌نظر از این‌که در رأی دادگاه بین اموال و اقلامی که به بخش‌های تحصیل مال و پول‌شویی منتسب بوده‌اند گهگاه اختلاط حاصل شده است و تعلق مال به هرکدام از بخش‌های مذکور تبعات قانونی خود را دارد و طبعاً احراز تعلق اموال و املاک مستدعی اعاده دادرسی به مقطع پول‌شویی به واکاوی و دقت بیشتری نیاز دارد و صرف‌نظر از این‌که اعلام برائت 6 نفر از متهمان به تحصیل مال نامشروع (و در همان حال ضبط اموال کلیه متهمان که البته ربطی به مانحن‌فیه ندارد)ظاهراً با ردّ دو برابر جزای نقدی را به متقاضی اعاده دادرسی تحمیل کرده است(که البته به موضوع اعاده دادرسی ارتباط دارد). اصولاً نظر به این‌که در جرائم کلاهبرداری و تحصیل مال نامشروع رد مضاعف مال به شکات و مال‌باختگان با نظر قانون‌گذار مباینت دارد و در رأی دادگاه محکوم کردن سه گروه از مجرمان کلاهبرداری و تحصیل مال نامشروع و پول‌شویی به ردّ مال به شکات که از یک گروه‌اند(و چنان نیست که هر پرونده‌ای شاکی مخصوص به خود داشته باشد) خالی از وجاهت قانونی است، لذا مستنداً به بندهای 3 و 6 ماده 272 قانون آئین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری با پذیرش اعاده دادرسی صرفاً در مقوله ردّ مال رسیدگی مجدد را به شعبه هم‌عرض صادرکننده رأی قطعی ارجاع می‌دهد تا آن شعبه با حفظ حقوق قانونی کلیه شکات و زیان‌دیدگانی که محق تشخیص می‌شوند به اتخاذ تصمیم مقتضی و صدور حکم قانونی مبادرت ورزند.
شعبه 37 دیوان عالی کشور- رئیس و عضو معاون
سید عباس بلادی - محمدرضا خسروی